Sjedišta mletačke vlasti u Sv. Lovreču Pazenatičkom

Sažetak

Sveti Lovreč Pazenatički gradić je u zapadnoj Istri poznat po važnim srednjovjekovnim spomenicima, poput svojih zidina, bazilike sv. Martina i pridružene joj gradske lože, ali i danas nestale pretorske palače koja je stajala uz zapadno pročelje crkve, a srušena je 1836. godine. Polazeći od tipološke specifičnosti ove slabo istražene upravne građevine u gradiću važnih funkcija za mletačku vlast 14. stoljeća, ovaj rad istražuje topografiju vlasti srednjovjekovnog Sv. Lovreča, dodatno rasvjetljujući tadašnju i kasniju građevinsku kronologiju sjedišta vlasti u gradu. Sveti je Lovreč u izvorima prvi put zabilježen 1030. godine, otprilike kada se datira gradnja bazilike sv. Martina kao njegove najimpozantnije građevine, a 1186. potvrđen je kao komuna pod gastaldom, odnosno od 1256. izabranim potestatom – najprije u sklopu Svetoga Rimskog Carstva, zatim od 1276. Mletačke Republike. Za grad je posebno važan period od 1304. do 1394. godine, kada je bio središtem Pazenatika – mletačkog kapetanata koji je kontrolirao teritorij Istre izvan starih primorskih komuna. Revizijom objavljenih izvora pronađeni su najraniji spomeni sjedišta vlasti u istarskom gradiću, diskutiran je njihov položaj i odnos. Smještaj mletačkoga potestata spomenut je u predaji grada Veneciji 1271. godine, a mletački je Senat 1312. odlučio da za pazenatičkoga kapetana, njegovu obitelj, zamjenika i notara treba pronaći prikladne rezidencije. Kuća i kula obitelji Zane otkupljene su za smještaj kapetana i njegove obitelji 1325. godine i uskoro obnovljene, a u ovome se radu identificiraju s takozvanom Kapetanovom palačom na jugoistočnom potezu zidina. Po svemu sudeći notar i zamjenik (konstabl) bili su smješteni u stariju upravnu palaču pored bazilike i lože, kasnije prozvanu pretorskom palačom, koju se prepoznaje u nazivima domus comunis i palatium vetus, odnosno logiarum, a posebno se intenziviraju njene obnove od 1399. do 1448. nakon što je (opet) postala palačom potestata. U članku se zatim rekonstruira historijat pokušaja obnove i sanacije te palače na temelju odluka Senata i objavljenih istraživanja, vidljiv u dokumentima iz 1455., 1569., 1506., 1562., 1589., 1619., 1628., 1645. i 1652. godine. Oni svjedoče manjkavu održavanju građevine sve do sveobuhvatne obnove iz 1794. godine, pred sam kraj Serenissime, koju je temeljito obradio Marino Budicin.